Kan almak, saklamak ve gerektiğinde yeniden ihtiyacı olanlara verilmek üzere tasarlanmış kan torbalarının yapımında ana madde olarak Poly Vinil Chloride (PVC) kullanılır. Pencereler, su damacanaları, pet şişeler vb.den tanıdığımız bu ürün serttir ve kan torbalarında bu sert ürünü elastik hale getirmek için fatalit denen fatalik asit esterleri kullanılır. Normal kan ile reaksiyona girmeyen bu kimyasal madde, güçlü bir oksitleyici olan ozon ile reaksiyona girer. Sonuçta kan torbasından ayrılan bazı kimyasallar kana karışır ve hem ozon tedavisinin etkinliğini azaltır hem de zararlı maddelerin vücuda girmesine neden olur. Bu nedenle Avrupa’da ozon tedavisinde kan torbası kullanılması kesinlikle yasaktır.

Ozon tedavisi için DAİMA OZONA DAYANIKLI MALZEMEDEN ÜRETİLMİŞ (nötral cam, teflon, paslanmaz çelik vb.) ve onaylı malzeme kullanılmalıdır.

Ülkemizde az sayıda merkezde kan torbası kullanıldığı bilinmektedir. Etik ve ahlaki bir sorun olarak değerlendirdiğimiz bu durum sağlığınız için büyük risk taşımaktadır. KAN TORBASI İLE OZON TEDAVİSİ UYGULAMASINI KABUL ETMEYİNİZ. Daima ozona dayanıklı malzeme ile ozon tedavisi için özel üretilmiş setleri kabul ediniz.

Kaynak: Doç.Dr. Ahmet KORKMAZ

GATA FİZYOLOJİ AD BAŞKANI

Paylaş

 

Medikal Ozon Derneğinin Eğitimleri - Uz.Dr.Lale Yeprem ve Avrupa Medikal Ozon Derneklerinden Eğitmenler

Paylaş

ALMAN OZON DERNEĞİ (ÄRZTLICHE GESELLSChaFT FÜR OZONANWENDUNG IN PRÄVENTION UND THERAPIE)

Friday 8 October, 2010

14.30 -14.40 Prof. Dr. Hans-Georg Knoch,GERMANY “hoş geldiniz Konuşması”
14.40 -15.00 Dr. Rer.Nat. Renate Viebahn-Hänsler,GERMANY “Introduction”
15.00 -15.30 Prof. Dr.med Velio Bocci,ITALY
“A new metabonomic study validates the very fast reactions of ozone with human blood.”
15.30 -16.00 Dr. med. ahmed fathi, EGYPT “Ozone in Surgery”
16.00 -16.45 Discussion – Coffee break
16.45 -17.15 Prof. Dr.olga leon, CUBA “therapeutical targets of ozone oxi¬dative pre / post conditioning. an expla¬nation of its clinical efficacy”
17.15 – 17.45 Prof. Dr. med. Lamberto Re, ITALY “Ozone as U-shaped Dose Response Molecule (Hormetins)”
17.45 -18.15 Dr. med. michael schreiber,GERMANY “Guidelines for the Use of ozone in medicine”
18.15 -18.30 Discussion

Saturday 9 October, 2010

9.00 – 9.30 Prof. Dr.med. Turnher, Dr.med Bern­hard Oder,AUSTRIA

Ozone in Disc Hernia

9.30 – 10.00 Dr. med.Thomas Lehnert,GERMANY

Int­radiscal Ozone-Injections in disc Hernia

10.00 – 10.30 Dr. med. Stefan Tiron,ROMANIA

Topical Ozone Treatment in Po­dology

10.30 -11.00 Prof.Dr.Med.Avni Babacan,TURKEY

The role of ozone injections in pain medicine

11.00 – 11.20 Discussion, Coffea break

11.20 – 12.10 Dr. Gregorio Martinez CUBA

Clinical evidences of Ozone In­teraction with pain mediators

12.10 – 12.40 Prof.Dr.Med.Ziad Fahmy,GERMANY

Ozone in Rheumatology

12.40 – 13.00 Discussion

14.30 -15.00 Dr. med. Achim Schuppert,GERMANY

Ozone in Mamma carcinoma Patients. Chemotherapy vs complementary onco­logy vs Biological Therapy

15.00 -15.30 Prof. Dr. Med Nabil Mawsouf, EGYPT­

Biophysical evaluation in ozone applica­tion in liver carcinoma in an animal expe­riment

15.30 -16.00 Prof. Dr. Med Mohgda Adel Samy,EGYPT

Efficacy of Ozonetherapy on Chronic Lymphedema following Radiotherapie in Mamma Carcimo patients

16.00 – 16.30 Dr. Med Hamdy Basha, EGYPT

Histopathological changes in chro­nic hepatitis under ozone treatment

16.30 -17.00 Discussion, Coffea break

17.00 – 17.30 Dr. med. Adriana Schwartz, SPAIN

Ozone in recurrent vulvovaginal can­dida albicans

17.30 -18.00 Dr. med.Amato De Monte,ITALY

Effiacy of Major Autohemotherapy in chronic ulcerations otherwise re­sistent to therapy

18.00 – 18.30 Prof. Dr. med. Edward Lynch, IRLAND

Ozone in Dentistry

18.30 – 19.00

Summary of the congress and Round Table Discus­sion with the speakersDis­cussion

Sunday 10 October, 2010

9.00 – 13.00 Dr. med. Hartmut Dorstewitz,GERMANY

Heinrich Habig, GERMANY

Workshop 1:

Diabetes , Circulatory disorders

Complementary Oncology,

Allergies

Systemic Forms of Application

Major Auto hemotherapy, rectal insuf­flation, Minor Autohemotherapy,

Topical treatments, ozonized water and cream

9.00 – 13.00 Drs.Med.Alexander Balkanyi,SWITZERLAND

Ivo Lappe,SWITZERLAND

Workshop 2:

Ozon in Pain Management

Triggerpoints, and topical injections in myofascial pain syndrome, intraarticu­lar and periarticular , paravertabral and other injection technics

Paylaş

“Ozonun Tıpta Kullanımı”

“Ozonun Kullanım Klavuzu ve Tedavi Stratejileri”

Viyana, Hilton Vienna am Stadtpark, October  8 – 10,  2010

_______________________________________

Başvuru Adresi:

Please fill out and send to :

“Aerztliche Gesellschaft für Ozontherapie in Praevention und Therapie“

Sekretariat  Nordring 8   D-76473 Iffezheim

Fax.: 0049-7229-30 46 30   e-mail: renateviebahn@t-online.de

*   Ich nehme teil / I shall attend the  European  Medical Ozone Congress,

8.-10.10.2010  in Vienna, Austria

Registration Fee (Katılım Ücretleri)

*  Member:    € 250.00.   before 31.07.2010:  € 220.00

*  Non member :        € 300.00.    before  31.07.2010:  € 250.00

*  Accompanying person :  € 120.00

Forms of payment:

I have transferred the amount of € __________     to Sparkasse Krefeld,

IBAN: DE70 320 500 00 0061 007 423 SWIFT: SPKR DE 33; (bank access no 320 500 00;  account no 61 00 74 23).

Paylaş

MEDİKAL OZON TEDAVİSİ EĞİTİM SEMİNERİ

Amacımız interaktif bir toplantı düzenleyerek tüm soruları yanıtlayabilmek, tecrübe paylaşımını sağlayabilmek, olabildiğince pratik uygulama yapabilmek ve katılımcıların en üst düzeyde verim alabilmelerini sağlamaktır.

Eğitim, Avrupa Ozon Birliği tarafından görevlendirilen eğitmenler ve Türkiye’deki çalışmaları takip eden akademisyenler tarafından verildi.

09:00-09:15 Açılış Konuşması Op.Dr. Muammer Velidedeoğlu

09:15-09:45 Türkiyede Ozon Tedavisinin Gelişimi Op.Dr. Asım Çiloğlu

09:45-10:40 Ozonun Etki Mekanizması Dr. Renate Viebahn

10:40-11:00 Kahve Molası

11:00-12:30 Ozon tedavi endikasyonları ve uygulama metodları Dr. Hartmut Dorstewitz
12:30-13:30                              YEMEK

13:30-13:50  Lokomotor sistem ağrılarında ozon tedavisi Op.Dr Hasan Doğan

13:50-14:10  Yaraların ozonla tedavisi Op.Dr Hasan Doğan

14:10-14:50 Diyabetik Anjiopati ve Dolaşım Bozuklukları Dr. Renate Viebahn

14:50 -15:10 Yara iyileşmesi ve ozon vaka sunumları Op.Dr Ümit Sabancı

15:10-15:30 Kahve Molası

15:30-16:00 Ozonla Yara tedavisi Op.Dr. Asım Çiloğlu

16:00-16:30 Radyoterapi yapılan ratlarda ozon tedavininin etkileri Op.Dr.Mustafa Köseahmetoğlu
17:00′den itibaren MODER GENEL KURUL TOPLANTISI

21 Şubat Pazar

09:00-09:15 Medikal Ozon Uygulamalarında Op.Dr. Muammer Velidedeoğlu
Dikkat Edilmesi Gereken Uyarılar

09:15-10:00 Medikal Ozonda Kullanılan Malzemeler Dr. Renate Viebahn

10:00-10:30 Kronik Ağrıda Ozon Kullanımı Prof.Dr. Avni Babacan

10:30-11:00 Kahve Molası

11:00-12:00 Onkolojide Ozon Uygulamaları Dr.Renate Viebahn

12:00-12:30 Ozon tedavisinde uygulama dozları Dr. Renate Viebahn

12:30-13:30                                  YEMEK

13:30-15:00 Pratik Uygulamalar Dr.H.Dorstewitz – Dr.Lale Yeprem

15:00-15:30 Kahve Molası

15:30-17:00 Pratik Uygulamalar Dr.H.Dorstewitz- Dr.Lale Yeprem

KONUŞMACILARIMIZIN LİSTESİ :
Op.Dr.Muammer Velidedeoğlu Op.Dr.Asım Çiloğlu Prof.Dr.Avni Babacan Op. Dr. Hasan Doğan Op.Dr.Ümit Sabancı Dr.Rer.Nat. Renate Viebahn Dr.Hartmut Dorstewitz Uzm. Dr. Lale Yeprem Uzm. Dr. Mustafa
Köseahmetoğlu

KURS PROGRAMI:

Paylaş

“Avrupa Medikal Ozon Birliği ” üyesidir.

Tıpta Ozon Kullanımına İlişkin Esaslar

Bir Farmasötik Madde Olarak Medikal Ozon 

Gaz halindeki farmasötikler ayrıcalıklıdır ve özel uygulama şekilleri gerekmektedir. Medikal ozon/oksijen karışımları göz önüne alındığında, oksijen yalnızca ozon hazırlamak için bir gaz  olarak değil, aynı zamanda pratikte uygulanan 1.0 ile 100 µg/ml ozon konsantrasyon aralığına karşılık olarak 0.05 ila maksimum 5.0 % hacim aralığındaki ozona bir solvent olarak kullanılmaktadır.

Hazırlanma ve Ölçüm

Teknik ve duman (hava kirliliği) şeklindeki ozonun aksine, tıpta kullanılan O₃ elektriksel aktivite yoluyla saf tıbbi oksijenden üretilir; nitrojen oksitlerin oluşma olasılığı yüzünden oksijen konsantratörleri veya oksijen/hava karışımlarını kullanmak mümkün değildir.

Diğer farmasötiklerde olduğu gibi, medikal ozon, etki alanı açıkça belirlenmiş bir moleküldür. 50 ml’lik tek kullanımlık bir enjektörde (tamamen silikonlanmış ve ozona dirençli) yarılanma ömrü 55 dakika olan medikal ozon gazı hasta yanında hazırlanmalıdır ve yapılacak uygulama biçimine uygun hale getirilmelidir.

Ozonun konsantrasyon ve parçalanma oranı sıcaklık, basınç, hacim akış hızı v.b. farklı parametrelere sıkı bir şekilde bağlı olduğu için, medikal ozon jeneratörleri sürekli konsantrasyon kontrolünü sağlamak için bir ölçüm cihazı ile donatılmalıdır (Resim 1).

Jeneratörün ürettiği fazla gazı  ya da lokal uygulamadan sonra arta kalan ozonun, kokunun önlenmesi ve solunum yollarına gelebilecek rahatsızlıkların engellenmesi için,  tamamen oksijene indirgenmelidir; buna bağlı olarak, sistem yüksek güçlü katalizörlerle donatılmalıdır (sıcaklık ve yanma riski sebebiyle aktif karbon kullanılmamalıdır). Maksimum çalışma alanı konsantrasyonu 200 µg/m3’dir; 120 µg ozon/m3’ün maksimum emisyon konsantrasyonu kapalı alanlarda kullanılmak üzere belirtilmiştir Dünya Sağlık Örgütü (WHO).

Medikal Ozonun Terapötik Uygulaması

Bir Sistemik Uygulama Olarak Ozon ile Majör Otohemoterapi MAH

MAH kalite güvence ve prosedürleri için esasların oluşturulması, aşağıdakiler gibi yanlış uygulamaların kaliteyi bozucu faktörler olarak tanınması ve tamamen kaçınılması durumunda başarılı ve faydalı olacaktır:

1) Basınç altında yapılan intravenöz enjeksiyonlar ve transfüzyonlar hava embolilerine neden olur,

2) O₃ gazının yanlış türde torbada uygulanması (ozona dirençli olmayan serum torbalarının ( sonradan ksenobiyotik madde formasyonu)  ile kullanımı),Cam şişe kullanılmalı

3) Jeneratörün çıkış valfi ile şişe  arasında doğrudan (bakteri filtresiz) ve hortum bağlantısı yoluyla O₃/O₂ gaz karışımının geri çekilmesi (kanla retrograd kontaminasyon oluşturur)

4) Gereken şekilde dezenfekte etmeden, temizlemeden ve sterilize etmeden enjektörlerin birkaç kez tekrar kullanımı.

Endikasyonlar ve Uygulama Yöntemleri

MAH tamamlayıcı konsept olarak özel endikasyonlar için ayrılmıştır. Bunlar;

Arter dolaşım bozuklukları

• periferik arter dolaşım bozuklukları
• serebral dolaşım bozuklukları (İnme)
• oküler dolaşım bozuklukları (retinopatiler)
• iç kulak dolaşım bozuklukları (akut duyma kaybı , kulak çınlaması)

Anjiyopati

• özellikle diyabetik anjiopati 

Virüs kaynaklı hastalıklar

• Hepatit B ve C
• herpes simplex, herpes zoster

Genel bağışıklık sistemi yetmezliği

• Genel zayıflık, geriatride, genel tıp tedavilerinde tamamlayıcı olarak.

Onkolojide tamamlayıcı tedavi olarak.

Ortopedi ve romatolojide kronik enflamatuar hastalıklarda

Kontrendikasyonlar 

• Glikoz-6-fosfat dehidrojenaz yetmezliği (favizm, akut hemolitik anemi)
• Kontrolsüz hipertiroidizm
• Hamileliğin ilk 3 ayında
• MAH lösemide endike değildir.

Prosedür

MAH’de, steril koşullar altında, 50-100 ml venöz kan hastadan  sodyum sitratlı bir vakum şişesine aktarılır, burada ozon / oksijen gaz karışımı kana eklenir – ekstrakorporeal (vücut dışında) olarak kapalı, steril ve basınçsız bir sistemde – ve damla infüzyonu yoluyla hastaya geri verilir. (Resim 4, Tablo 1 ve 2). Teknik olarak, kullanılan “medikal ozon”, aslında en saf ozon ve medikal oksijen (0.05-5% (Hacim) ozon = 1-100 µg/ml ozon + 99.95-95% oksijen) karışımıdır. Doğada olarak ortaya çıkan ve antropojenik, saf olmayan ozonun aksine, medikal ozonun miktarı tam olarak belirtilir (10-40 µg ozon / ml kan).

Ozon/oksijen karışımı hastanın kanına eşit ve homojen olarak geçmelidir ve kısa reaksiyon süresinde (1 saniyeden düşük) olabildiğince büyük bir reaksiyon yüzeyi oluşturmak için tercihen mikro kabarcık –micropearl- sistemi kullanılmalıdır. Böylelikle , neredeyse tüm RBC’ler ve WBC’ler ozon ile mümkün olduğu kadar çok reaksiyonuna girerek maksimum etki sağlanır gaz karışımındaki oksijende  şişedeki sıvı seviyesinin üzerinde O₂ gazı tabakası oluşturur, Resim 4.

Vücut dışında kanla teması takiben, hiçbir ozon molekülü ve hiçbir oksijen molekülü hastanın vasküler sistemine girmez. Yalnızca ozon ile kanın hücresel bileşenleri arasındaki reaksiyonu sonucu ortaya çıkan ürünler; örneğin, radikal olmayan ozon hidroperoksitler vücuda geri verilir. Membran lipitler gibi organik maddelerin varlığında, yüksek reaktiflik gösteren ozon molekülünün ömrü çok kısadır (< 1 saniye), ve yeniden transfüzyon öncesi seviyesine iner.

Reinfüzyon Tedavisinde Ozon Konsantrasyonları ve Dozu

Son 18 yılda yapılan temel araştırmaların sonuçlarına dayalı olarak, pratikte belirlenmiş olan ozon konsantrasyonları ve gereken toplam miktar somut anlamda belirtilebilmektedir.

Aşağıdaki kullanılan konsantrasyonlar mililitre başına mikrogram (µg/ml) standart ölçüm birimiyle belirtilmiştir ve aşağıdakilerden hangilerinin tartışıldığına da dikkat edilmelidir:

- ozon/oksijen karışım ml’si başına µg (mikrogram) ozon,

- kan ml’si başına µg(mikrogram) ozon, veya

- toplam kan miktarı başına µg olarak toplam ozon miktarı veya tedavi başına µg olarak toplam ozon miktarı.

Ozon dozajı, tedavi başına 500 µg’den maksimum 4000 µg’ye kadar ozon içerir ve 50 ila 100 ml arasında bir miktarda kan kullanır. Zaman zaman tavsiye edilen 300 ml kan miktarı kabul edilmemelidir; çünkü, bu özellikle yaşlı veya dekompanse hastalarda hemodinamik açıdan bir risk oluşturabilir. Kan tedavisinde, tüm kanda 80 veya üzeri µg/ml ozon konsantrasyonları da kabul edilmemelidir; çünkü, hemoliz riski artar (ml olarak tüm kanda 100 µg ozon için %10’a kadar), 2,3-difosfogliserat (2,3-DPG) düşer ve sonuç olarak, immünokompetan hücreler etkinleştirilemez. Ampirik olarak, majör otohemoterapide, ml olarak tüm kanda 10 ila 40 µg arasında ve istisnai durumlarda 60 µg ozonun, açık bir şekilde hücre metabolizmasını etkinleştirdiği ve immünomodülatör etkileri olduğu ve aynı zamanda hücre içi antioksidanlarda düzenleyici etkisi olduğu görülmüştür. 

Reinfüzyon Tedavisinde Ozon Konsantrasyonları ve Dozu

Son 18 yılda yapılan temel araştırmaların sonuçlarına dayalı olarak, pratikte belirlenmiş olan ozon konsantrasyonları ve gereken toplam miktar somut anlamda belirtilebilmektedir.

Aşağıdaki kullanılan konsantrasyonlar mililitre başına mikrogram (µg/ml) standart ölçüm birimiyle belirtilmiştir ve aşağıdakilerden hangilerinin tartışıldığına da dikkat edilmelidir:

- ozon/oksijen karışım ml’si başına µg (mikrogram) ozon,

- kan ml’si başına µg(mikrogram) ozon, veya

- toplam kan miktarı başına µg olarak toplam ozon miktarı veya tedavi başına µg olarak toplam ozon miktarı.

Ozon dozajı, tedavi başına 500 µg’den maksimum 4000 µg’ye kadar ozon içerir ve 50 ila 100 ml arasında bir miktarda kan kullanır. Zaman zaman tavsiye edilen 300 ml kan miktarı kabul edilmemelidir; çünkü, bu özellikle yaşlı veya dekompanse hastalarda hemodinamik açıdan bir risk oluşturabilir. Kan tedavisinde, tüm kanda 80 veya üzeri µg/ml ozon konsantrasyonları da kabul edilmemelidir; çünkü, hemoliz riski artar (ml olarak tüm kanda 100 µg ozon için %10’a kadar), 2,3-difosfogliserat (2,3-DPG) düşer ve sonuç olarak, immünokompetan hücreler etkinleştirilemez. Ampirik olarak, majör otohemoterapide, ml olarak tüm kanda 10 ila 40 µg arasında ve istisnai durumlarda 60 µg ozonun, açık bir şekilde hücre metabolizmasını etkinleştirdiği ve immünomodülatör etkileri olduğu ve aynı zamanda hücre içi antioksidanlarda düzenleyici etkisi olduğu görülmüştür.

Paylaş

OZON GAZININ TIBBİ AMAÇLI KULLANILMASI
Mehmet Özler, Şükrü Öter, Ahmet Korkmaz
GATA Fizyoloji AD. Ayrıntılı Bilgi İçin Tel:0(312)-3043601 Email: drakorkmaz@gmail.com
DAHA AYRINTILI BİLGİ İÇİN TIKLAYINIZ

Özet
Ozon (O3) üç oksijen atomundan oluşan renksiz, keskin kokulu doğal bir gazdır. Yer yüzeyi yakınlarında toksik ve kirletici olan ozon, stratosfer tabakasında zararlı ultraviyole ışınları süzücü rolüyle hayati önem taşır. Keşfinden sonraki ilk yıllarda dezenfeksiyon amacıyla kullanılırken yıllar içerisinde yapılan çalışmalar medikal kullanımını gündeme getirmiştir. Ozon tedavisi belirli bir miktarda ozon/oksijen karışımının vücut boşluklarına ya da dolaşım sistemine uygulanması olarak özetlenebilir. Ozon/oksijen gaz karışımı intravenöz, intramuskuler, intraartiküler, intraplevral, intrarektal ve intradiskal uygulanabildiği gibi topikal de uygulanabilir. En yaygın ozon uygulanma şekli majör otohemoterapidir. Bu yöntemde hastadan özel bir şişe içerisine alınan 50-270 ml kan ozon/oksijen karışımı ile belirli bir süre temas ettirilir ve daha sonra tekrar vücuda geri verilir (reinfüzyon). Ozon uygulaması esnasında oksidatif stres ve lipid oksidayonu sonucu oluşan hidrojen peroksit ikincil haberci gibi davranarak ozon tedavisinin biyolojik etkilerine aracılık eder. Tekrarlayan ozon uygulamaları sonucunda antioksidan sistem uyarılarak oksidatif strese karşı direnç gelişir. Ayrıca hücre membranında bulunan yağ asitlerinin oksidasyonuna bağlı olarak çeşitli sitokin düzeyleri de artar. Ozon tedavisi özellikle inflamatuar sürecin yoğun olarak yaşandığı ve immün sistemin ön planda yer aldığı fizyopatolojik durumlarda yardımcı tedavi yöntemi olarak kullanılmaktadır. Bu durumlardan bazıları yara iyileşmesi, yaşa bağlı makuler dejenerasyon, iskemik ve infeksiyöz hastalıklardır. Anahtar kelimeler: Ozon, ozon tedavisi, lipid peroksidasyonu

THE USE OF OZONE GAS FOR MEDICAL PURPOSES
Summary
Ozone (O3) is a colorless and sharp odorous natural gas that is composed of three oxygen atoms. Ozone, that is toxic and pollutant near earth’s surface, it is vital in stratosphere by absorbing harmful ultraviolet radiation. Although initial years after being discovered it was used for disinfection, studies conducted have come into question for medical usage of ozone. Ozone therapy may be summarized as administering a particular amount of ozone/oxygen mixture into body cavities or circulation. Ozone/oxygen gas mixture can be applied via intravenous, intramuscular, intraarticular, intrapleural, intrarectal and intradiscal as well as topically. Most frequent ozone administration is major autohemotherapy. In this method, 50-270 ml blood of patient is taken into a special bottle and after contacting with ozone/oxygen mixture for a particular duration, it is re-infused. During this period, hydrogen peroxide produced by oxidative stress and lipid oxidations mediates the biological effects of ozone therapy by acting as a second messenger. Repetition of ozone administration creates resistance against oxidative stress via inducing antioxidative system. Moreover, levels of several cytokine are increased depending on the fatty acid oxidation in cell membranes. Ozone therapy is used as an adjuvant therapeutic modality in the pathophysiological conditions where severe inflammatory processes and immune activation are involved. Some of the examples are wound healing, age-dependent macular degeneration, ischemic and infectious disorders.
Key words: Ozone, ozone therapy, Lipid peroxidation

Giriş
Ozon üç oksijen atomundan oluşan gaz halinde bir moleküldür. Oksijen molekülünün (O2) kararlı haline karşın, ozon (O3), kararsız bir moleküldür. Ozon gazını alman kimyacı Christian Friedrich Schönbein 1839 yılında keşfetmiştir. Ozon renksiz ve keskin kokulu bir gazdır. Keşfinden sonraki ilk yıllarda dezenfeksiyon amacıyla kullanılmıştır. 1860 yılında Monako şehrinin su arıtma tesisinde dezenfeksiyon amacıyla ozon kullanılmaya başlanmıştır. Ozonun bu dezenfekte edici etkisi güçlü okside edici özelliğinden kaynaklanmaktadır. Sadece virüs ve bakterileri öldürmekle kalmaz tüm mikroorganizmalar ve toksinlerini de okside edebilir. Ozon ayrıca fenolleri, pestisidleri, deterjanları, kimyasal atıkları ve aromatik bileşikleri de etkili şekilde nötralize edebilir (1,2). Ozon kimyasal yapısı itibariyle radikal özelliği taşımamakla birlikte, florin ve persülfattan sonra, bilinen üçüncü en güçlü oksidan maddedir (3).
Ozon özellikle atmosferin üst tabakalarında oldukça bol bulunan bir moleküldür. Atmosferdeki ozonun %90’ına yakını, yer yüzeyinden yaklaşık 20–50 km yüksekte bulunan stratosfer tabakası içinde yer alır. Geri kalan %10’luk ozon miktarı ise 10–15 km’ler arasındaki troposfer tabakası içinde bulunmaktadır. Atmosferde stratosfer tabakası içerisinde bulunan ozon, ultraviyole radyasyonunun etkisiyle bir taraftan oluşurken, öbür taraftan da yok edilmektedir. Bu işlem ultraviyole radyasyonun değişik frekanslarında meydana gelir (4).
Ozon oluşumunu gösteren tepkime aşağıda gösterilmiştir.
3O2 + 68,4 Kcal → 2O3
Çok reaktif bir gaz olan ozon canlılar için toksiktir. Akciğer ve gözler ozonun toksik etkisine en hassas organlardır. Gözdeki irritasyonu ve akciğere etkileri konsantrasyon, sıcaklık, nem ve maruz kalınan süreye bağlı olarak değişir. Düşük konsantrasyonda ozon inhalasyonu, boğazda irritasyon ve buna bağlı öksürüğe neden olabilir. Yüksek konsantrasyonlardaki inhalasyon ise bronşiyal mukoza ve pnömosit hücresi hasarına bağlı akciğer ödemine kadar varabilir (5,6).
Medikal Ozon ve Etki Mekanizması
Ozonun tıbbi amaçla kullanımının ilk olarak 1880 yılında Dr. John Harvey Kellogg (Battle Creek/Michigan/ABD) tarafından gerçekleştirildiğini yazan kaynaklar bulunmakla birlikte daha yaygın görüşe göre kabul edilen ilk tıbbi kullanımı Birinci Dünya Savaşı sırasında Alman askerlerinin kangren ve benzeri ciddi yaralanmalarını tedavi eden Dr. Albert Wolff’a dayanır. Bilimsel bir toplantıda ozonun tedavi edici bir ajan olarak gündeme alındığı ilk önemli organizasyon ise 1935 yılında Berlin’de toplanan 59uncu Alman Cerrahi Birliği (59th Meeting of the German Surgical Society) toplantısı olup, burada Dr. Erwin Payr “Cerrahi’de Ozon Uygulamaları” başlığı altında kendi vakalarından oluşan derleme türünde bir sunum yapmıştır (7,8). Bu tarihten sonra 80’li yıllara kadar, ozon tedavisini münferit olarak uygulayan çeşitli hekimler ve araştırmacılar bulunmaktadır. 1980’li yıllardan itibaren ise tıbbi amaçla ozon kullanımına yönelik gerek bilimsel çalışmalar, gerekse vaka serileri literatürde artmaya başlamıştır.
Ozon tedavisi belirli bir miktarda oksijen/ozon karışımının vücut boşluklarına ya da dolaşım sistemine uygulanmasıdır; bu karışım intravenöz, intramuskuler, intraartiküler, intraplevral, intrarektal ve intradiskal uygulanabildiği gibi topikal de uygulanabilir (3). Ozon tedavisinin klasik uygulaması haline gelmiş olan yöntem 1974 yılında Wolff tarafından tarif edilmiştir. Bu yöntemde; bir miktar kan (50–270 ml) vücut dışına alınarak, ozona dayanıklı bir şişede 5-10 dakika oksijen/ozon karışımıyla temas ettikten sonra tekrar aynı kişiye geri verilir (ototransfüzyon) (3,9). Bu uygulama şekli majör otohemoterapi (HT) olarak adlandırılmaktadır. Bu tarihten günümüze, daha çok Avrupa’da olmak üzere milyonlarca ozon ototransfüzyon tedavisi yapılmıştır (10).
Ozon reaktif bir molekül olduğu için tıbbi amaçlı kullanımında dikkat edilmesi gereken bazı durumlar vardır:
Ozon, hiçbir zaman saf olarak verilmemeli ve belli oranda oksijenle karıştırılarak uygulanmalıdır. Bu karışımda oksijen %95’den az ozon %5’ten fazla olmamalıdır. Normal atmosfer havasının bu karışıma girmesi engellenmelidir. Çünkü ozonun reaktif özelliğinden dolayı hava ile teması sonucu toksik bir gaz olan nitrojen dioksit (N2O2) oluşabilmektedir. Ayrıca emboliye sebep olmaması için ozon gaz olarak damar sistemi içerisine verilmemelidir. Tüm işlemler sırasında ozona dayanaklı malzemenin (paslanmaz çelik, nötral cam ve teflon) kullanılması gerekmektedir (3).
Ozon, diğer gazlar (O2, CO2) gibi suda çözünebilir. Ozon oksijene göre 1,6 kat daha yoğun ve suda çözünürlüğü 10 kat daha fazla olan bir moleküldür. Saf suda diğer gazlar gibi Henry kanununa göre çözünür. Çözünmesi ısıya, basınca ve konsantrasyonuna bağlıdır. Biyolojik sıvılarda ise ozon oksijenden farklı olarak hızlıca biyomoleküller ile reaksiyona girer. Dolayısı ile HT esnasında uygulanan ozon/oksijen karışımındaki ozon afinite sırasıyla çoklu doymamış yağ asitleriyle, antioksidanlarla ve sistein gibi sülfhidril (SH) grubu taşıyan tiyol bileşikleri ile reaksiyona girer. Ozonun miktarına bağlı olarak karbonhidratlar, proteinler (dolayısıyla da enzimler), DNA ve RNA da bu reaksiyondan etkilenebilir. Tüm bu bileşikler ozon karşısında elektron donörü gibi davranarak oksitlenirler. Sonuçta süperoksit (O2∙-), hidrojen peroksit (H2O2) ve hipoklorik asit(HClO) gibi reaktif oksijen türevleri (ROT) oluşur. Bu reaksiyonlardan en önemlisi doymamış yağ asitlerinin oksidasyonudur. Ana reaksiyon aşağıdaki gibidir (3).
R-CH=CH-R’ + O3+ H2O → R-CH=O + R’-CH= + H2O2
Bu reaksiyonda her hidrojen peroksit ile birlikte iki de lipit oksidasyon ürünü (lipid oxidation products; LOP) oluşmaktadır (11,12). Lipit oksidasyon ürünleri için iyi bilenen örnekler şunlardır; lipoperoksil radikalleri, hidroperoksitler, malondialdehit, izoprostan, alkenaller ve 4-hidroksi-2,3-trans nonenal (HNE) (13-16).
Görülüyor ki, ozonun biyolojik etkilerinin ortaya çıkması için serbest radikallerin varlığı önemlidir. Serbest radikaller, çeşitli patolojik süreçlerin gerek başlatıcısı, gerek ara basamaklarda işe karışabilen, gerekse sonucunda ortaya çıkabilen reaktif maddelerdir. Bunlar, organizmada aerobik solunum sırasında mitokondride ve fagositlerde solunum patlaması gibi çeşitli fizyolojik durumlarda da oluşabilmektedir (17). Aerobik canlılar serbest radikallerin toksik etkilerinden korunmak için antioksidan sistemler geliştirmişlerdir. Non enzimatik olanlar; ürik asit, askorbik asit, protein (özellikle albumin), protein olmayan tiyoller, vitamin E ve biluribindir. Enzimatik olanlar ise süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT) ile glutatyon peroksidaz (GPx) glutatyon transferaz (GST), glutatyon (GSH) ve glutatyon redüktazdan (GR) oluşan glutatyon sistemidir (12). Son zamanlara kadar oksidatif stresin hücre hasarındaki rolü ve hastalıkların altında yatan patolojik süreçlere etkileri konusuna odaklanılmıştı. Patolojik süreçlerde oksidatif stresin artış mekanizmaları ve etkilerini açıklayan yüzlerce çalışma yapılmıştır (18-23). Yakın zamanda yapılan çalışmalarda ise oksidatif stresin bilinenin tersi etkilerinin de olabileceği görülmüştür. Bu çalışmalarda oksidasyon/redüksiyon (redox) reaksiyonlarının başta hücre içi haberleşme olmak üzere biyolojik mekanizmalarda rol aldığı gösterilmiştir. Artık açık olarak biliniyor ki gerek reaktif moleküller gerekse bunların çeşitli biyolojik moleküllerle reaksiyona girmesi sonucu ortaya çıkan oksidasyon ürünleri düşük konsantrasyonlarda (fizyolojik düzeylerde) hücrede önemli roller üstlenmektedir (23-26).
Ozonun biyolojik etkilerini açıklamak için yapılan çalışmalarda daha çok HT tedavisi model alınmıştır (27-30). HT esnasında uygulanan ozon/oksijen karışımındaki ozon plazmada hızla çözünür. Daha önce bahsedildiği gibi sıvılardaki çözünürlüğü fazla olan ozonun bir kısmı plazmada bulunan antioksidanlar ile reaksiyona girerek bunların miktarlarını azaltır. Bu anlık olaylar sırasında çeşitli ROT de oluşabilmektedir. Bu radikallerin yarı ömrü çok kısa olduğu için, daha kan hastaya geri verilemeden, yani ototransfüzyondan önce bunlar ortadan kalkarak yerlerini lipit oksidasyon ürünlerine bırakırlar. Bu ürünler, büyük oranda kandaki hakim hücre olan eritrositlerin membranlarının oksidasyonu ile ortaya çıkar. Eritrosit membranındaki doymamış yağ asitleri oksidasyona çok duyarlıdır. Yukarıda formülünü de gösterdiğimiz üzere, bu reaksiyonlar sırasında ortaya çıkan hidrojen peroksit, molekül yapısı itibariyle radikal olmayan oksitleyici bir moleküldür (3,12,31).
Hidrojen peroksitin ozonun tedavi edici etkinliklerinin en azından bir kısmından sorumlu – ikincil habercisi gibi davrandığı kabul edilmektedir. İlk etkilerinden biri eritrositlerde 2,3-difosfogliserat düzeyini artırma yoluyla hemoglobin-oksijen ayrışma eğrisinin sağa kaymasına ve böylece oksijenin dokulara daha kolay bırakılmasına neden olmasıdır. Plazmada konsantasyonu artan hidrojen peroksit kolayca hücrelerin içine diffüze olarak; lökosit ve endotelial hücrelerde çeşitli interferon, interlökin ve transforme edici büyüme faktörü (TGF) yapımını da artıran uyarıları tetikler (32). Lipit oksidasyon ürünlerinin yarı ömürleri ise saatlere varabilmekte, dolayısıyla ömrü çok kısa olan ROT’lerin ilk etkileri sonrasında ozonun gecikmiş etkilerinden sorumlu tutulmaktadır. Uzun yarı ömürlerinden dolayı bu ürünler ototransfüzyon ile vücuda verilmiş olur ve dolaşım yoluyla dokulara ulaşarak buralarda çeşitli biyolojik etkiler gösterirler (31,33,34).
HT tedavisi yapılmadan önce kanın antikoagülan verilerek hazırlanması gerekir. Çünkü ozon doza bağlı olarak trombosit fonksiyonlarının artışına neden olmaktadır. Trombosit fonksiyonlarındaki artışın bazı yararlı sonuçları da olmaktadır. Aktive olmuş trombositler içlerinde bulunan büyüme faktörlerini salarak iskemi ve ülserli hastalarda iyileşmeye olumlu katkı sağlar (12). HT sonrası ozonlanmış kanın vücuda verilmesi ile oluşan terapötik etkileri şekil 1’de gösterilmiştir (31).

Şekil 1. Ozon tedavisinin etkileri

Ozonun konsantrasyonuna bağlı olarak artan kuvvetli okside edici özelliği nedeniyle belli bir orandan sonra vücut için de toksik etkisi olabileceği gerçeğini unutmamak gerekmektedir. Doğal olarak, organizmadaki antioksidan savunma sistemleri ozon oksidasyonuna karşı koyacaktır. Plazmanın sahip olduğu geniş antioksidan kapasite ve eritrositlerdeki antioksidan enzimler nedeniyle, kan ozon toksisitesine karşı en dirençli dokudur. HT uygulamaları sırasında plazmada çözünen ozonun burada bulunan antioksidanlar (bilirubin, askorbik asit, SH grubu taşıyan glutatyon ve albumin) ile reaksiyona girerek bunların konsantrasyonunu azaltmaktadır (31). Öte yandan, HT sonucu ortaya çıkan ROT artışı ve antioksidanların azalması geçici bir durumdur. Bocci ve Carlo, yaptıkları çalışmada değişik dozlarda (20,40,60,80 µg/ml) ozon uygulanmış kanlarda dozla doğru orantılı olarak glutatyon ve total antioksidan seviyesinde azalma, lipit peroksidasyonu ve okside glutatyon düzeyinde artma olduğunu göstermiş, uygulamanın 20 dakika sonrasında ise antioksidan düzeylerinin eski haline döndüğünü tespit etmişlerdir (30).
Denilebilir ki, HT uygulaması sırasında tedavinin etkinliğini kanın toplam antioksidan gücü belirlemektedir. Kanın antioksidan kapasitesi düşük, ozonun konsantrasyonu fazla olursa şiddetli membran oksidasyonu sonucu eritrositler hemolize olur, tam tersi olduğunda ise ozondan beklenen ROS ve hidrojen peroksit yanıtı yeterli olmayabilir ve arzulanan terapötik etki görülemeyebilir. Ozon uygulamaları sonucunda oluşması beklenen ROT ve lipit oksidasyon ürünlerinin terapötik etki gösterebilmesi için belli bir konsantrasyonda olması gerekir (3). Bu açıdan, kanda bulunan antioksidanların önemi yapılan bir çalışma ile gösterilmiştir. Bu çalışmada eritrositler yıkanarak plazmadan uzaklaştırılmış ve değişik konsantrasyonlarda ozon uygulanmıştır. Yapılan değerlendirmelerde düşük 10-20 µg/ml ozon konsantrasyonlarındaki uygulamalarda bile eritrositlerin çoğunda hemoliz olduğu görülmüştür (28). Yapılan çalışmalarda ozonun terapötik konsantrasyonu 10-80 µg/ml olarak belirlenmiştir. Bu ozon konsantrasyonu Rice-Evans’ın tarif ettiği total antioksidan kapasiteyi %25’den fazla düşürmediği gibi azalan antioksidanlar 20 dakika sonra eski haline gelmektedir. (27,28,35,36).
Ozon uygulaması ile hem oksijenaz-1 (HO-1) enziminin de uyarıldığı bildirilmiştir. Bu enzimin artışından gerek ROT, gerekse yukarıda sözü edilen ılımlı eritrosit hemolizi sorumlu olabilir. HO-1, hem halkasının yıkım yolunda görev alan mikrozomal bir enzimdir ve yapımı oksidatif stres artışı, proinflamatuvar sitokinler ve nitrik oksit (NO) ile uyarılabilmektedir Bu enzim hem molekülünü biliverdin ve karbon monoksite (CO) parçalar. Son yıllarda HO-1 ile yapılmış birçok çalışmada bu enzimin; antioksidan antiapopitotik antiinflamatuar etkilerinin olduğu gösterilmiştir. Ozon uygulaması sonucu görülen en etkin HO-1 artışının aynı zamanda ozonun terapötik doz aralığı olarak da vurgulanan 20-80 µg/ml arasında ortaya çıktığı gösterilmiştir. Yine HO-1’in yanında ısı şok protein-70’in de arttığı gösterilmiştir (36-38).
Ozonun diğer bir uygulama şekli olan minör hemoterapide ise hastadan alınan 5 ml kan ile aynı miktarda 80-100 µl/ml konsantrasyonundaki oksijen/ozon karışımı bir dakika inkübe edilir. Bu süre zarfında ozonunun, yine aynı şekilde kanda önce çözünüp sonra da biyolojik moleküller ile reaksiyona girmesi beklenir. Sonrasında bu kan, gluteus kasına yavaşca enjekte edilir. Bu uygulama sonrasında kas içine enjekte edilen kanın doku derinliklerine ilerlerken pıhtılaşmasına rağmen hastalardan çok azı hafif şişme ve ağrıdan yakınmaktadır. Bu işlem esnasında anesteziye gerek yoktur. Tartışmalı olmakla birlikte, bu uygulamanın immünmodülatuar bir etkisinin olduğu iddia edilmekte ve etki mekanizması şu şekilde açıklanmaktadır: Enjeksiyon yerinde hafif derecede steril inflamasyon meydana gelmekte, bölgeye nötrofil ve monositler gelerek denatüre proteinleri ve parçalanmış eritrositleri fagosite etmektedir. Eğer kan içinde HCV, HBV ve HIV gibi virüsler var ise ozon tarafından inaktive edilip parçalanmış bu virüs atıkları bölgeye gelen bu immün hücreler tarafından ortadan kaldırılır. Böylece bu işlem bir çeşit aşı etkisi yaratır ve immün sistemi bu antijenlere karşı uyarır (3).
Medikal Ozon Tedavisinin klinik uygulamaları
Ozon tedavisinin özellikle inflamatuar sürecin yoğun olarak yaşandığı ve immün sistemin ön planda yer aldığı fizyopatolojik durumlarda tedavi edici etkisi şaşırtıcıdır. Ozon uygulamaları yara iyileşmesi, yaşa bağlı makuler dejenerasyon, iskemik ve infeksiyöz hastalıklarda yapılan vaka analiz çalışmalarında olumlu etkiler göstermiştir. Bunun yanında basit diş ve ağız enfeksiyonlarından hepatitlere kadar uzanan geniş bir aralıktaki çeşitli enfeksiyon hastalıklarında etkin olarak uygulanmaktadır (39-41). Martinez-Sanchez ve arkadaşları diyabetik ayak gelişmiş hastalarda yaptıkları çalışmada ozon tedavisinin etkinliğini değerlendirmişlerdir. Bu çalışmada ozon tedavisi uygulanan hastalarda antibiyotik tedavisi alanlara göre yara iyileşmesi hızlanmış, hastanede kalma süreleri kısalmış, glisemi düzeyleri daha iyi kontrol edilebilmiş ve antioksidan enzim düzeyleri artmış olarak bulunmuştur (42). Ayrıca çeşitli derecelerde artrit ve artroz vakaları ile romatizmal hastalıkları da kapsayan ortopedik hastalıklarda da faydalı etkiler rapor eden araştırmalar dikkat çekmektedir. Buna örnek olarak Mutu ve arkadaşlarının lomber disk hernisi olan hastalarda yaptığı çalışmayı gösterebiliriz. Bu çalışmada lomber disk hernisi olan hastalara oksijen/ozon karışımı disk içine enjeksiyonla uygulanmıştır ve gerek hasta memnununiyeti gerekse medikal olarak yapılan değerlendirmede bu tedavinin yararlı olduğu görülmüştür (43).
Medikal Ozon Tedavisinin Yan Etki ve Kontrendikasyonları
Ozon tedavisinin yan etkisi yok denecek kadar azdır. Şimdiye kadar bildirilen yan etkiler uygulama hatalarına bağlı lokal komplikasyonlardır. Bazı durumlarda ozon terapisi uygulanması sakıncalı olabilir. Bu durumlar: glukoz 6 fosfat dehidrogenaz enzim eksikliği, özellikle erken dönem olmak üzere hamilelik, anjitensin çevirici enzim (ACE) inhibitörü tedavisi görenler, hipertiroidi, kanama bozukluğu, kontrol altına alınamayan kardiyovasküler hastalıklar ve ozona reaksiyon gösteren astım hastaları olarak sıralanabilir (44).
Sonuç ve Öneriler
Ozon tedavisinin tarihi süreci incelendiğinde ilginç bir gelişme gösterdiği ortaya çıkar. Bu molekül keşfedildikten bir müddet sonra sonra tıbbı amaçlı kullanılmaya başlanmıştır. Ozon tedavisinin ilkeleri bilimsel olarak belirlenmeden bir çok klinik uygulama yapılmıştır. Yakın zamanda doz ve etki çalışmaları yapılmış uygulamalar daha bilimsel bir temele oturmuştur. Bununla birlikte halen ozon tedavisinin etki mekanizmasının bir çok yönden açıklanmaya ihtiyacı vardır. Tüm dünyada devam eden deneysel ve klinik ozon tedavisi çalışmaları, yakın gelecekte mekanizmanın daha ayrıntılı açıklanmasına katkıda bulunacaktır. Ülkemizde pekçok uzmanlık alanından hekimin kullandığı ozon tedavisi ile ilgili deneysel çalışmalar özellikle hiperbarik oksijen tedavisi ile karşılaştırmalı olarak GATA Fizyoloji AD. Başkanlığı araştırma laboratuvarında devam etmektedir (45-48).

KAYNAKLAR
1. Jacqueline IK. Kirk-Othmer encyclopedia of chemical tecnology. John Wiley & Sons, 3rd ed. 1981.
2. Bocci V. Ozone as Janus: this controversial gas can be either toxic or medically useful. Mediators Inflamm. 2004;13(1):3-11.
3. Bocci V. Scientific and medical aspects of ozone therapy. state of the art. Archives of Medical Research. 2006;37:425–435.
4. Rowland FS. Stratospheric ozone depletion. Phil Trans R Soc B. 2006;361:769-790.
5. Wright ES, Dziedzic D, Wheeler CS. Cellular, biochemical and functional effects of ozone: new research and perspectives on ozone health effects. Toxicol Lett. 1990;51(2):125-45
6. Sanhueza PA, Reed GD, Davis WT, Miller TL. An environmental decision-making tool for evaluating ground-level ozone-related health effects. J Air Waste Manag Assoc. 2003;53(12):1448-59.
7. Bocci V. Oxygen-ozone therapy: a critical evaluation. Springer, 2002.p.1-8
8. Rubin MB. The hıstory of ozone. Bull Hist Chem. 2001;26(1):40-56.
9. Wolff HH. Die Behandlung peripherer Durchblutungsstörungen mit Ozon. Erfahr-Heilkd. 1974;23:181-184.
10. Travagli V, Zanardi I, Silvietti A, Bocci V. Physicochemical investigation on the effects of ozone on blood. International Journal of Biological Macromolecules. 2007;4:1504-511.
11. Pryor WA, Squadrito GL, Friedman M. The cascade mechanism to explain ozone toxicity: the role of lipid ozonation products. Free Radic Biol Med. 1995;19(6):935-41.
12. Di Paolo N, Gaggiotti E, Galli F. Extracorporeal blood oxygenation and ozonation: clinical and biological implications of ozone therapy. Redox Rep. 2005;10(3):121-30.
13. Mustafa MG. Biochemical basis of ozone toxicity. Free Radical Biol Med. 1990;9:245-265.
14. Esterbauer H, Schaur RJ, Zollner H. Chemistry and biochemistry of 4-hydroxynonenal, malonaldehyde and related aldehydes. Free Radical Biol Med. 1991;11:81-128.
15. Hamilton RF, Eschenbacher WL, Szweda L, Holian A. Potential involvement of 4-hydroxynonenal in the response of human lung cells to ozone. Am J Physiol. 1998;274,:L8–L16.
16. Schaur RJ. Basic aspects of the biochemical reactivity of 4-hydroxynonenal. 2003;24:149-159.
17. Trachootham D, Lu W, Ogasawara MA, Nilsa RD, Huang P. Redox regulation of cell survival. Antioxid Redox Signal. 2008;10(8):1343-74.
18. Korkmaz A, Oter S, Sadir S, Coskun O, Topal T, Ozler M, Bilgic H. Peroxynitrite may be involved in bladder damage caused by cyclophosphamide in rats. J Urol. 2005;173(5):1793-6.
19. Oter S, Korkmaz A, Topal T, Ozcan O, Sadir S, Ozler M, Ogur R, Bilgic H. Correlation between hyperbaric oxygen exposure pressures and oxidative parameters in rat lung, brain, and erythrocytes. Clin Biochem. 2005;38(8):706-11.
20. Farber JL, Kyle ME, Coleman JB. Mechanism of cell injury by activated oxygen species. Lab Invest. 1990;62:670-679.
21. Jannsen YMW, Van Houten B, Borm PJA, Mossman BT. Cell and tissue response to oxidative damage. Lab Invest. 1993;69:261-274.
22. Wiseman H, Halliwell B. Damage to DNA by reactive oxygen and nitrogen species: role in inflammatory disease and progression to cancer. Biochem J. 1996;313:17-29.
23. Young IS, Woodside JV. Antioxidants in health and disease. J Clin Pathol. 2001;54:176-186
24. Powis G, Briehl M, Oblong J. Redox signaling and the control of cell growth and death. Pharmacol Ther. 1995;65:149-173.
25. Lander HM. An essential role for free radicals and derived species in signal transduction. FASEB J 1997;11:118-124.
26. Thannıckal VJ, Fanburg BL Reactive oxygen species in cell signaling. Am J Physiol Lung Cell Mol Physiol 2000;279(6):L1005–L1028.
27. Bocci V, Valacchi G, Corradeschi F, Fanetti G, Studies on the biological effects of ozone: 8. Effects on the total antioxidant status and on interleukin-8 production. Mediat Inflamm. 1998;7:313-317.
28. Travagli V, Zanardi I, Silvietti A, Bocci V. A physicochemical investigation on the effects of ozone on blood. Int J Biol Macromol. 2007;41(5):504-11.
29. Valacchi G, Bocci V. Studies on the biological effects of ozone: 10. Release of factors from ozonated human platelets. Mediators Inflamm. 1999;8(4-5):205-9.
30. Bocci V, Aldinucci C. Biochemical modifications induced in human blood by oxygenation-ozonation. J Biochem Mol Toxicol. 2006;20(3):133-8.
31. Bocci V. Is it true that ozone is always toxic? The end of a dogma. Toxicology and Applied Pharmacology. 2006;216:493-504.
32. Di Paolo N, Bocci V, Gaggiotti E. Ozone therapy. Int J Artif Organs. 2004;27(3):168-75.
33. Halliwell B, Clement MV, Long LH. Hydrogen peroxide in the human body. FEBS Lett. 2000;486:10-13.
34. Bocci V, Aldinucci C, Bianchi L. The use of hydrogen peroxide as a medical drug. Riv Ital Ossigeno Ozonoterapia. 2005;4:30-39.
35. Rice-Evans C, Miller NJ. Total antioxidant status in plasma and body fluids. Methods Enzymol. 1994;234:279-93.
36. Bocci V, Aldinucci C, Mosci F, Carraro F, Valacchi G. Ozonation of human blood induces a remarkable upregulation of heme oxygenase-1 and heat stress protein-70. Mediators Inflamm. 2007;2007:1-6.
37. Fritz HB. Heme oxygenase-1: a therapeutic amplification funnel. FASEB J 2005;19(10):1216-9.
38. LE Otterbein, MP Soares, K Yamashita, FH Bach. Heme oxygenase-1: unleashing the protective properties of heme. trends in Immunology. 2003;24(8):449-55
39. Stübinger S, Sader R, Filippi A. The use of ozone in dentistry and maxillofacial surgery: a review. Quintessence Int. 2006;37(5):353-9.
40. Nogales CG, Ferrari PH, Kantorovich EO, Lage-Marques JL. Ozone therapy in medicine and dentistry. J Contemp Dent Pract. 2008;9(4):75-84.
41. Bocci V. The case for oxygen-ozonetherapy. Br J Biomed Sci. 2007;64(1):44-9.
42. Martínez-Sánchez G, Al-Dalain SM, Menéndez S, Re L, Giuliani A, Candelario-Jalil E, Alvarez H, Fernández-Montequín JI, León OS. Therapeutic efficacy of ozone in patients with diabetic foot. Eur J Pharmacol. 2005;523(1-3):151-61.
43. M. Muto, G. Ambrosanio, G. Guarnieri, E. Capobianco, G. Piccolo, G. Annunziata A. Rotondo. Low back pain and sciatica: treatment with intradiscal-intraforaminal O2-O3 injection. Our experience. Radiol med. 2008;113:695-706.
44. Bocci V, Ozone a new medical drug. published by Springer, Dordrecht, The Netherlands. 2005. 75-85
45. Oter S, Korkmaz A. Relevance of hyperbaric oxygen to ozone therapy. Arch Med Res. 2006;37(7):917-8.
46. Guven A, Gundogdu G, Sadir S et al. The efficacy of ozone therapy in experimental caustic esophageal burn. J Pediatr Surg. 2008;43(9):1679-84.
47. Guven A, Gundogdu G, Sadir S, Topal T, Erdogan E, Korkmaz A, et al. Medical ozone therapy reduces oxidative stress and ıntestinal damage in an experimental model of necrotizing enterocolitis in neonatal rats. J Pediatr Surg. 2009; in press.
48. Özler M, Ersöz N, Özerhan İH, Harlak A, Sadır S, Topal T, Öter Ş, Korkmaz A. Sıçanlarda oluşturulmuş peritoneal adezyon üzerine ozon tedavisinin etkisi

Paylaş

SIÇANLARDA OLUŞTURULMUŞ PERİTONEAL ADEZYON ÜZERİNE OZON TEDAVİSİNİN ETKİSİ
Mehmet Özler, Nail Ersöz, İ. Hakkı Özerhan, Serdar Sadır, Şükrü Öter, Ahmet Korkmaz
GATA Fizyoloji ve Genel Cerrahi AD.

GATA Fizyoloji AD. Ayrıntılı Bilgi İçin Tel:0(312)-3043601 Email: drakorkmaz@gmail.com

ÖZET
Amaç: Bu çalışmada ozonun sıçanlarda oluşturulmuş peritoneal yapışıklık modelinde etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Çalışma planı: Toplam 24 adet Sprague-Dawley türü erkek sıçan üç eşit gruba ayrıldı. Çalışmada deney hayvanlarının çekumlarına kesi yapılıp sütüre edilerek intraabdominal yapışıklık oluşumu sağlandı. Kontrol grubu 15 gün boyunca kendi haline bırakıldı. Diğer iki gruba ise günde bir kez 1mg/kg dozunda intraperitoneal ozon tedavisi uygulandı. Ozon tedavisi bir gruba operasyondan hemen sonra diğer gruba ise operasyondan 24 saat sonra başlandı. 15. günün sonunda sıçanlar anestezi altına alınarak karınları açıldı. Makroskobik gözleme dayalı yapışıklık skorlaması yapıldıktan sonra biyokimyasal ölçümler için çekumdaki yapışıklık bölgesinden doku örnekleri alındı.
Bulgular: Yapılan adezyon şiddeti skorlamasına göre ozon tedavisinin yapışıklık şiddetini azaltmada etkili olduğu görüldü. Adezyon şiddetini gösteren OH-proline düzeyi skorlamayla elde edilen sonuçlara paralel bulgular gösterdi. Ozon tedavisinin başlama zamanının yapışıklık şiddetinde etkinlik farkının olmadığı görüldü.
Sonuç: Sıçan modeli üzerinde ortaya konan bu bulgular ile ozon tedavisinin peritoneal yapışıklıkların önlenmesi açısından önemli bir yardımcı tedavi şekli olabileceği sonucuna varıldı. Ayrıca ozon tedavisi operasyondan sonra geciktirilmeden başlanırsa yapışıklık oluşumunda daha iyi sonuçlar alınabileceği değerlendirildi.

DAHA AYRINTILI BİLGİ İÇİN TIKLAYINIZ

Anahtar kelimeler: Peritoneal adhezyon, ozon, oksidatif stres
EFFECTS OF OZONE THERAPY ON PERİTONEAL ADHESİONS İN RATS
SUMMARY
Objectives: In this study, it was aimed to evaluate the effects of ozone therapy on peritoneal adhesions performed in rats.
Study Design: A total of 24 Spargue-Dawley male rats were divided into 3 equal-sized groups. Intraabdominal adhesions were obtained by performing an incision and suturation in the cecum of all animals. Control animals remained untouched along with 15 days. Daily 1mg/kg ozone was administered to the remaining two group animals intraperitoneally. Ozone therapy was started right before the operation for one group and 24h later after operation for the other. The rats were anesthetized and the abdomen opened after 15th day. After adhesion scoring based on the macroscopic inspection, tissue samples were obtained from the sutured region of the cecum to measure biochemical parameters.
Results: OH-proline levels which show adhesion density showed parallel results with scoring. Density of adhesion was not influenced by onset time of ozone therapy.
Conclusion: It was concluded that ozone therapy may be a beneficial adjuvant treatment to prevent peritoneal adhesions according to results obtained from this experimental model. Moreover, it was evaluated that, if ozone therapy is administered without any delay after operation, better results can be obtained in terms of alleviating peritoneal adhesions.

Keywords: Peritoneal adhesion, ozone, oxidative stress

GİRİŞ
Peritoneal yapışıklık kavramı, peritoneal boşluktaki yüzeyler arasında meydana gelen fibrotik bantları ifade eder. Bunlar genellikle batın içi cerrahiye bağlı olarak ortaya çıkar. Ameliyat süresinin uzaması, bağırsak, üreter ve mesane travması veya kanaması peritoneal yapışıklık oluşumunu artırır. Abdominal cerrahi uygulanan hastaların %67-93’ünde peritoneal yapışıklık meydana geldiği, bu oranın jinekolojik operasyonlarda daha da arttığı bildirilmiştir.[1] Abdominal ve pelvik operasyonlardan sonra ortaya çıkan bu peritoneal yapışıklıklar, ince bağırsak tıkanması, kronik abdominal ağrı ve infertilite gibi patolojik durumlara neden olabilmektedir.[2]
Vücutta bulunan en büyük seröz membran peritondur. Viseral periton, yüzey alanı yaklaşık 2 m2 olan batın içi organların yüzeyini örterken parietal periton da abdominal boşluğu sınırlandırır. Peritoneal membran, destekleyici bazal membran üzerine yerleşmiş mezenkimal kökenli tek tabakalı mezotelial hücrelerden oluşur.[3] Mezotelial hücreler normalde çok az prolifere olurken (%0.16-0.5) periton hasarında bu oran çok artar (%30-60).[4] Peritoneal yapışıklığın oluşması için en az bir yüzeyde mezotelial hücre hasarlanması meydana gelmelidir.[5] Periton ince ve narin yapısı nedeniyle travmalara karşı oldukça duyarlıdır. Cerrahi, inflamasyon ve iskemik orijine bağlı olarak meydana gelen periton hasarında mezotelial hücreler zarar görerek dökülür. Mezotelial hücrelerin döküldüğü bölgede inflamatuar süreç başlayarak seröz eksuda meydana gelir. Bunu izleyen zamanda hücre göçü ve proliferasyon ile hasarlanan bölge onarılır. Bazı durumlarda iyileşme esnasında sızan eksuda içinde bulunan fibrinojen fibrin haline dönerek geçici matriks oluşmasına neden olmaktadır. Bazen de oluşan fibrin matriks iyi organize olarak hasarlı mezotelial tabakalar arasında sağlam fibrin bağlar oluşturmaktadır. Bu durum kliniğe peritoneal yapışıklık olarak yansımaktadır.[4]
Ozon üç oksijen atomundan oluşan bir moleküldür. Oksijen (O2) molekülünün kararlı haline karşın ozon (O3), kararsız bir moleküldür. Ozon tedavisi, belirli bir miktarda oksijen/ozon karışımının vücut boşluklarına ya da dolaşım sistemine uygulanmasıdır. Ozon tedavisi özellikle inflamatuar sürecin yoğun olarak yaşandığı ve immün sistemin ön planda olduğu birçok patolojik durumda yardımcı tedavi yöntemi olarak kullanılmaktadır. Bu durumlardan bazıları yara iyileşmesi, yaşa bağlı makuler dejenerasyon, iskemik ve infeksiyöz hastalıklardır. Ayrıca romatizmal hastalıkların da içinde bulunduğu ortopedik hastalıklarda da etkinliği gösterilmiştir.[6-9] Ozon tedavisinde kullanılan oksijen/ozon karışımı bir miktar oksijen desteği sağlarken çeşitli enzim ve sitokinleri artırarak ilave biyolojik etkiler gösterir. Ozon uygulamaları çeşitli otokoid, sitokin ve büyüme faktörlerinin salgılanmasını artırarak iyileşmeyi sağlar. Tekrarlayan ozon uygulamaları antioksidan sistemi uyararak bozulmuş redoks dengesini düzeltir.[10]
Bu çalışmada ozon tedavisinin peritoneal yapışıklık gelişmesine etkisi değerlendirildi. Çalışma ile ozon tedavisinin başta antioksidan sistem üzerindeki uyarıcı etkisinin adezyon oluşumuna nasıl bir katkı yapacağı test edildi.

GEREÇ VE YÖNTEM
Çalışmaya kurumumuz “hayvan deneyleri etik kurulu” tarafından etik onay verilmesinden sonra başlanmıştır. Çalışmada 24 adet 200–250 g Sprague-Dawley cinsi erkek sıçan kullanılmıştır. Deney hayvanları çalışma süresince aynı laboratuvar koşullarında tutulmuş, ticari sıçan yemi ve normal musluk suyuyla beslenmiştir.
Tüm gruplardaki deney hayvanları anestezi altına alınarak sırt üstü yatırıldı. Batın orta hattında 3 cm’lik bir bölge tıraş edilerek bu bölgedeki tüyler uzaklaştırıldı. Traşlı bölge Betadine (İsosol, Hayat Corporation, İstanbul, Türkiye) solüsyonuyla temizlenerek bu bölgenin dezenfeksiyonu sağlandı. Batın orta hat kesisi yapılarak çekum dışarı alındı. Dışarı çıkarılan çekumun antimezenterik yüzüne yaklaşık 1 cm’lik kesi yapılıp 4/0 atravmatik ipek (Doğsan Corporation, Trabzon, Türkiye) ile sütüre edilerek çekum tekrar yerine yerleştirildi. Son olarak batın orta hat kesisi 3/0 atravmatik ipek ile sütüre edilerek kapatıldı. Kontrol grubu (Kontrol) hayvanları 15 gün süresince kendi haline bırakıldı. Operasyondan sonra ozon tedavisi uygulanacak gruplara ise 1 mg/kg dozunda intraperitoneal ozon tedavisi 15 gün boyunca uygulandı. Ozon uygulamaları bir gruba operasyondan hemen sonra (Ozon 0) başlanırken diğer gruba operasyondan 24 saat sonra (Ozon 24) başlandı. Ozon, ozon jeneratöründen (Ozonosan Photonik 1014, Hansler. GmbH, Iffezheim, Germany) tedarik edilerek kullanıldı. Oksijen/ozon karışımı %96 oksijen %4 ozon oranında ve toplam 30 mg/ml ozon ihtiva etmekteydi. Elde edilen bu karışım polypropylene enjektörler kullanarak alınıp kontamine etmeden uygulandı.
Uygulanan yapışıklık modelinden 15 gün sonra, anestezi altında, sıçanların batınları açılarak Mazuji’nin tarif ettiği yöntem ile peritoneal yapışıklıkların makroskobik skorlaması yapıldı.[11] Bu yöntemde öngörülen skorlamanın ayrıntıları tablo 1’de, örnek adezyon görüntüsü ise resim 1’de gösterilmiştir.

Tablo 1 Peritoneal yapışıklık skoru derecelendirmesi
Skor Tanımlama
0 Yapışıklık yok
1 Künt diseksiyonla ayrılabilen ince yapışıklıklar
2 Ayırmak için %50’den az keskin diseksiyon gerektiren yapışıklıklar
3 Ayırmak için %50’den fazla keskin diseksiyon gerektiren yapışıklıklar
4 Ayırma esnasında serozal yaralanma
5 Ayırma esnasında tam kat yaralanma

Resim 1. Resimde skoru 3 olan adezyon örneği görülmektedir.

Bu ilk değerlendirmeyi takiben, malondialdehit (MDA), karbonile protein (PCO) ve hidroksiprolin (OH-prolin) düzeyleri ile süperoksit dismutaz (SOD) ve glutatyon peroksidaz (GSH-Px) enzim aktivitesi ölçümleri için çekumdaki yapışıklık bölgesinden doku örnekleri alındı. Çıkarılan dokular ependorf tüplere alınarak sıvı nitrojen içerisinde hızla donmaları sağlandı. Donmuş olan dokular fosfat tampon içinde homjenizatör (Heidolph Diax 900; Heidolph Elektro, Kelhaim, Germany) kullanarak homojenize edildi. Homojenatlar 2 ya da 3 küçük tüpe bölünerek ölçümün yapılacağı zamana kadar −80ºC derin dondurucuda saklandı.
Bütün kimyasallar Sigma-Aldrich Chemie GmbH (Taufkirchen, Germany) ve bütün organik solventler MerckKGaA (Darmstadt, Germany) firmasından tedarik edildi. Bütün reaktifler ölçümlerin yapılacağı gün hazırlandı ve kullanılacağı ana kadar +40C buzdolabında saklandı.
İlk olarak sığır serum albumininin standard olarak kullanıldığı lowry ve arkadaşlarının tarif ettiği yöntem ile protein miktarı belirlendi.[12]
Lipid peroksidasyon miktarı tiobarbiturik asit reaksiyonunun kullanıldığı Ohkawa ve arkadaşlarınn tarif ettiği yöntem ile ölçüldü.[13] Bu yöntemde MDA’nın 535 nm’de tiobarbiturik asit ile reaksiyonu sonucunda meydana gelen renk değişimi spektrofotometrik yöntemle ölçülmektedir. Sonuçta MDA seviyeleri mmol/g-protein olarak hesaplandı.
PCO düzeyleri Levine ve arkadaşlarının tarif ettiği yöntem ile tayin edildi.[14] Doku homejenatları %20’lik triklorasetik asit (TCA) ile işlem gördükten sonra 2,4-dinitrophenylhydrazin (DNPH) kullanılarak inkübe edildi. Tekrar TCA ile işlem gören dokular en son 100 mM NaOH ile inkübasyondan sonra 360 nm dalga boyunda spectrophotometre cihazında (Helios epsilon, USA) değerler okunarak mmol/g-protein cinsinden PCO değerleri hesaplandı.
SOD aktivitesi nitroblue tetrazolium (NBT) kullanılarak Sun ve arkadaşlarınının tarif ettiği yöntem ile ölçüldü.[15]
GSH-Px enziminin aktivitesi, Paglia ve valentine’nin tarif ettiği yöntem ile hesaplanmıştır. Bu yöntemde NADPH oksidasyonu 340 nm’de spektrofotometrik olarak takip edilmektedir. Dakikadaki mmol NADPH oksidasyonu eğimi hesaplandıktan sonra GSH-Px aktivitesi U/g-protein olarak belirlendi.[16]
OH-prolin miktarı Reddy ve Enwemeka tarafından tarif edilen yöntem kullanılarak ölçüldü.[17] 560 nm’de spektrofotometrik olarak ölçülen OH-prolin absorbansları, sonunda μg/g protein olarak hesaplanarak ifade edildi.
Tüm istatistiksel analizler SPSS11.0 (SPSSFW, SPSS Inc., Chicago, IL., USA) istatistik paket programı ile yapılmıştır. Önce “Kruskal wallis’’ testi ile analiz yapıldıktan sonra, anlamlı sonuç veren grupların ikişerli olarak karşılaştırılmalarında denek sayısına uygun olarak nonparametrik bir yöntem olan “Mann Whitney-U” testi kullanıldı. Sonuçta p<0.05 bulunduğunda sonuç anlamlı olarak kabul edildi.

BULGULAR
Yapışıklığın değerlendirilmesi
Adezyon skorlaması sonucunda, genel olarak, ozonun peritoneal yapışıklıkları azaltıcı yönde bir etkisi olduğu gözlendi. Ozon 0 grubu ile ozon 24 grubu arasında yapışıklık şiddeti skorlaması bakımından farklılık yoktu. Tüm gruplara ait ayrıntılı yapışıklık skorları tablo 2’de verilmiştir.

Gruplar Mazuji
Skorlaması
Kontrol 2 (1-3)
Ozon 0 1 (1-2) a
Ozon 24 1 (1-2) a
Tablo 2. Peritoneal yapışıklık skorlamaları. (Median [Min-Max])
a Kontrol grubuna göre anlamlı artma ya da azalma (p<0.05)

Ozon tedavisi uygulanan deney gruplarında OH-Prolin düzeylerinin azaldığı görüldü. Ozon 0 ile Ozon 24 gruplarının OH-Prolin düzeyleri arasında fark yoktu. Tüm gruplara ait OH-prolin düzeyleri Şekil 1’de gösterilmiştir.

Şekil 1. OH-prolin düzeyleri
a Kontrol grubuna göre anlamlı artma ya da azalma (p<0.05)

Oksidatif Parametreler
Ozon uygulamalarının hem MDA hem de PCO seviyelerini anlamlı olarak azalttığı görüldü. Ozon 0 grubunda MDA ve PCO azalması Ozon 24 grubuna göre daha düşük bulundu. Deney gruplarında yer alan havyanların MDA ve PCO düzeyleri Şekil 2’de gösterilmiştir.

Şekil 2. MDA ve PCO düzeyleri
a Kontrol grubuna göre anlamlı artma ya da azalma (p<0.05)
b Ozon 24 grubuna göre anlamlı artma ya da azalma (p<0.05)

Antioksidan Parametreler
Antioksidan bir enzim olan SOD aktivitesinin ozon uygulamaları ile anlamlı yükseldiği görüldü. Ozon 0 grubu SOD aktivitesi Ozon 24 grubuna göre anlamlı yüksekti. GSH-Px aktivitesi kontrol grubuna göre ozon 0 grubunda anlamlı olarak artarken ozon 24 grubunda farklılık yoktu. Tüm gruplara ait SOD ve GSH-Px düzeyleri Şekil 3’de gösterilmiştir.

Şekil 3. SOD ve GSH-Px düzeyleri
a Kontrol grubuna göre anlamlı artma ya da azalma (p<0.05)
b Ozon 24 grubuna göre anlamlı artma ya da azalma (p<0.05)

TARTIŞMA
Doku bütünlüğünün bir travma sonucu bozulması, travma tipine bağlı olmaksızın hasarlanan bölgenin tamirini sağlayacak bir seri fizyolojik olayı başlatır. Bu olaylar, kemotaktik faktörler sayesinde hücre göçünün olduğu inflamatuar faz, fibroblast proliferasyonu ile karakterize proliferatif faz ve oluşan granülasyon dokusunun olgunlaşmasıdır.[18] Peritoneal bir travma için de bu süreç benzer şekilde işler. Peritonun yüzeyini oluşturan tek katlı mezotelyal hücreler, gevşek desmozomlar veya interselüler bağlarla birbirine bağlanmış bir tabaka oluşturur. Mezotelin altındaki kollajen ve elastik liflerden oluşan gevşek bağ dokusu tabakası ise bu tabakanın hareketliliğini sağlar.[19] Peritonun tek katlı hücrelerden oluşan yapısından dolayı hasarlanması çok kolaydır. Batın içi operasyonlar esnasında bu narin periton yapısı genellikle hasarlanır. Böyle bir hasar sonucu, inflamasyonla başlayan tamir süreci bazen komplikasyonlu olarak sonlanabilir. Bu durum karşımıza peritoneal yapışıklık olarak çıkmaktadır ve oldukça sık rastlanmaktadır.[20] Sander ve arkadaşları in vivo ve in vitro ortamda yaptıkları çalışmada peritoneal iyileşme esnasında oksidatif stresin arttığını, ayrıca oksidatif stres düzeyi ile yapışıklık şiddeti arasında doğru orantı olduğunu göstermişlerdir.[21]
Ozonun biyolojik etkileri için serbest radikaller önemlidir. Serbest radikaller, çeşitli patolojik süreçlerin gerek başlatıcısı, gerek ara basamaklarda işe karışabilen, gerekse sonucunda ortaya çıkabilen son derece reaktif maddelerdir.[22] Ozon tedavisi esnasında geçici olarak reaktif oksijen türevleri düzeylerinde artış meydana gelir. Tekrarlayan ozon uygulamaları ile oksidatif strese karşı adaptasyon gelişir ve antioksidan enzim ve moleküllerin düzeyleri artar. Böylece organizma oksidatif strese karşı daha dirençli bir hale gelir.[10] Chen ve arkadaşları yaptıkları böbrek iskemi-reperfüzyonu çalışmasında ozonun etkisini değerlendirmişlerdir. Bu çalışmada ozon böbrek dokusunun antioksidan enzim düzeylerini artırarak, MDA düzeylerini ise azaltarak reperfüzyon hasarından korumuştur.[23] Güven ve arkadaşları yaptıkları çalışmada ozon tedavisinin GPx ve SOD düzeyini artırırken MDA ve PCO düzeyini azalttığını göstermişlerdir.[24] Bu çalışmada oksidatif stresi göstermek amacıyla MDA ve PCO düzeyleri ölçüldü. MDA ve PCO seviyelerinin ozon uygulanan gruplarda literatürle uyumlu olarak azaldığını gördük. Biz ozon tedavisine operasyondan hemen sonra ve 24 saat sonra başladık. Bundaki amacımız peritoneal iyileşmede ilk 24 saatte meydana gelen hücre kemotaksisi ve inflamasyonu kendi haline bırakmaktı. İlk 24 saatte trombositlerden ve diğer hücrelerden çok sayıda büyüme faktörleri ve vazoaktif maddeler salgılanır.[25] Ayrıca bu dönemde nitrik oksit ve reaktif oksijen türevlerinin yapımı artar.[26] Çalışmamızda operasyondan hemen sonra başlanan ozon tedavisinin 24 saat sonra başlanan ozon tedavisine göre antioksidan enzimleri daha çok artırdığı, MDA ve PCO gibi oksidatif parametreleri daha etkin düşürdüğü görüldü. Ozon/oksijen karışımında bulunan ozon, uygulamadan hemen sonra çoklu doymamış yağ asitleriyle, antioksidanlarla ve sistein gibi SH grubu taşıyan tiol bileşikleri başta olmak üzere organik bileşiklerle reaksiyona girer. Tüm bu bileşikler ozon karşısında elektron donörü gibi davranarak oksitlenirler. Bu reaksiyonlar sonucunda oluşan hidrojen peroksit (H2O2) ozonun habercisi gibi davranarak biyolojik sistemlerde terapötik etkilerden sorumludur. İlerleyen dönemde ozonun terapötik etkisinden LOPs sorumludur.[27] Ozonun oksidatif dengeyi düzenleyici ve büyüme faktörlerini uyarıcı özelliğinden dolayı operasyondan hemen sonra başlanan ozon tedavisi daha etkili olmuş olabilir. Çünkü ilk 24 saat oksidatif stres ve sitokin salgılanmasının en fazla olduğu zaman dilimidir. Bu dönemde ortam tamir süreci için hazırlanmaktadır. Yukarıda da bahsedildiği gibi ozon inflamasyon durumlarında oldukça etkilidir. Şiddetli inflamasyonun olduğu durumlarda ozon antiinflamatuar olarak kabul edilebilir. İnflamasyonun yoğun olduğu zamanda başlanılan ozon tedavisi oksidatif dengeyi daha iyi koruyor olabilir. Bu çalışmada daha moleküler ve ayrıntılı parametrelerle değerlendirme yapılsaydı bekli de erken ozon tedavisinin iyileşme kalitesinin daha iyi olduğu görülecekti. Antiinflamatuarların kullanıldığı deneysel çalışmalarda olumlu sonuçların alınması bu görüşümüzü desteklemektedir.[28-30]
Operasyon ve benzeri nedenlerle meydana gelen hasar sonucunda mezotel hücrelerinin haraplanması inflamasyonu başlatır. Bunun sonucunda salgılanan kemotaktik faktörlerin etkisi ile dolaşımdan bol miktarda nötrofil ve makrofaj hasar bölgesine gelir. Bu aşamada peritona sızan eksuda içinde bulunan pıhtılaşma faktörleri fibrinojeni fibrine çevirir. Oluşan fibrin iplikçikleri intraperitoneal yapışıklığın temelini oluşturmaktadır. İlerleyen dönemde fibrine bağlı yapışıklıklar, ortamda bulunan fibroblastlar sayesinde organize olarak kollajen liflere dönüşebilmektedir.[31] Kollajen miktarını belirlemek için kollajenin yapısında bol miktarda bulunan ve başka proteinlerin yapısına çok az giren OH-prolin düzeyini belirlemek sık kullanılan bir yöntemdir.[32] Baykal ve arkadaşları yaptıkları peritoneal yapışıklık çalışmasında yapışıklık bölgesinden alınan dokuda OH-prolin ölçümü yaparak yapışıklık şiddetini değerlendirmişlerdir. Bahsedilen çalışmada peritoneal yapışıklık şiddeti artışı ile OH-prolin miktarında artma gösterilmiştir.[33] Biz de çalışmamızda da OH-prolin düzeylerinin ölçümü ile adezyon şiddetini değerlendirdik. Ayrıca yapışıklık şiddeti makroskopik skorlama ile de değerlendirildi.[11] Yapılan değerlendirme de bu iki adezyon kriterin deney gruplarında birbirleriyle paralel olarak artış veya azalış gösterdiği görüldü. Hayvanlara ozon verilmesi hem yapışıklık şiddetini hem de doku OH-prolin miktarlarını azaltmıştır.
Ozon tedavisi oksihemoglobin eğrisini sağa kaydırarak dokuların oksijenlenmesini artırır.[34] Ayrıca ozon tedavisi esnasında oluşan H2O2 başta VEGF artışı olmak üzere birçok büyüme faktörünün artmasına neden olur.[35] Ozonun bu etkilerinden dolayı biz adezyon dokusunda OH-prolin düzeylerini ve adezyon şiddetini düşük bulmuş olabiliriz. Uyguladığımız ozon tedavisi iyileşmeyi hızlandırdığı gibi iyileşme kalitesini de artırarak adezyon oluşumunu engellemiş olabilir.
Sonuç olarak, sıçanlar üzerinde uyguladığımız peritoneal yapışıklık modelinde ozon tedavisi ile yapışıklık şiddeti azalmaktadır. Ayrıca operasyondan hemen sonra ve 24 saat sonra başlanan ozon uygulamalarının adezyon oluşumunu azalttığı ve aralarında fark olmadığı görüldü. Ozon uygulamasına erken başlamanın antioksidan sistemi daha çok uyardığı oksidatif stresi daha çok azalttığı görüldü. Bir çok hastalıkta güvenle uygulanan ozon tedavisi cerrahi öncesi ve/veya sonrasında profilaktik amaçlı olarak kullanılabilir. Ozon tedavisinin hasta konforu, iyileşme zamanı ve tedavi masraf konusunda önemli gelişmelere sebep olabileceğini inanıyor ve böyle bir yaklaşım geliştirebilmek amacıyla, kontrollü klinik çalışmalara ihtiyaç olduğunu düşünüyoruz.

KAYNAKLAR
1. Liakakos T, Thomakos N, Fine PM, Dervenis C, Young RL. Peritoneal adhesions: etiology, pathophysiology, and clinical significance. Recent advances in prevention and management. Dig Surg 2001;18:260-73.
2. Cheong YC, Laird SM, Li TC, Shelton JB, Ledger WL, Cooke ID. Peritoneal healing and adhesion formation/reformation. Hum Reprod Update 2001;7:556-66.
3. Mutsaers SE, Whitaker D, Papadimitriou JM. Stimulation of mesothelial cell proliferation by exudate macrophages enhances serosal wound healing in a murine model. Am J Pathol 2002; 160: 681–692.
4. Van der Wal JB, Jeekel J. Biology of the peritoneum in normal homeostasis and after surgical trauma. Colorectal Dis 2007;9:9-13.
5. Hellebrekers BW, Trimbos-Kemper TC, Trimbos JB, Emeis JJ, Kooistra T. Use of fibrinolytic agents in the prevention of postoperative adhesion formation. Fertil Steril 2000;74:203-12.
6. Stübinger S, Sader R, Filippi A. The use of ozone in dentistry and maxillofacial surgery: a review. Quintessence Int 2006;37:353-9.
7. Nogales CG, Ferrari PH, Kantorovich EO, Lage-Marques JL. Ozone therapy in medicine and dentistry. J Contemp Dent Pract 2008;9:75-84.
8. Bocci V. The case for oxygen-ozone therapy. Br J Biomed Sci 2007;64:44-9.
9. Martinez-Sanchez G, Al-Dalain SM, Menendez S, Re L, Giuliani A, Candelario-Jalil E, et al. Therapeutic efficacy of ozone in patients with diabetic foot. Eur J Pharmacol 2005;523:151-61.
10. Velio Bocci. Is it true that ozone is always toxic? The end of a dogma. Toxicology and Applied Pharmacology 2006;216:493–504.
11. Mazuji MK, Kalambahati K, Powar B. Prevention of adhesions whith polivinilpyrolidone. Arch Surg1964;89:1011-5.
12. Lowry OH, Rosebrough NJ, Farr AL, Randall RJ. Protein measurement with the folin-phenol reagent. J. Biol. Chem. 1951;193:265-75.
13. Okhawa H, Ohshi N, Yagi K. Assay or lipid peroxides in animal tissues by thiobarbituric acid reaction. Anal Biochem 1979;95:351-358.
14. Levine RL, Garland D, Oliver CN, Amici A, Climent I, Lenz AG, et al. Determination of carbonyl content in oxidatively modified proteins. Methods Enzymol 1990;186:464-478.
15. Sun Y, Oberley LW, YingL. A simple method for clinical assay of superoxide dismutase. Clin. Chem 1988;34:497-500.
16. Paglia DE, Valentine WN. Studies on the quantitative and qualitative characterisation of erythrocyte glutathione peroxidase. Journal of Laboratory and Clinical Medicine 1967;70:158-169.
17. Reddy GK, Enwemeka CSA. Simplified method for the analysis of hydroxyproline in biological tissues. Clin. Biochem 1996;29:225-229.
18. Singer AJ, Clark RA. Cutaneous wound healing. N Engl J Med 1999;341:738-46.
19. Mutsaers SE. The mesothelial cell. Int J Biochem Cell Biol 2004;36:9-16.
20. Chegini N. Peritoneal molecular environment, adhesion formation and clinical implication. Front Biosci 2002;1:91-115.
21. Ten Raa S, van den Tol MP, Sluiter W, Hofland LJ, van Eijck CH, Jeekel H. The role of neutrophils and oxygen free radicals in post-operative adhesions. Journal of Surgical Research 2006;136:45-52.
22. Trachootham D, Lu W, Ogasawara MA, Nilsa RD, Huang P. Redox regulation of cell survival. Antioxid Redox Signal 2008;10:1343-74.
23. Chen H, Xing B, Liu X, Zhan B, Zhou J, Zhu H,et al. Ozone oxidative preconditioning protects the rat kidney from reperfusion injury: the role of nitric oxide. J Surg Res 2008;149:287-95.
24. Guven A, Gundogdu G, Sadir S, Topal T, Erdogan E Korkmaz A,et al. The efficacy of ozone therapy in experimental caustic esophageal burn. Journal of Pediatric Surgery 2008;43:1679-1684.
25. Duron JJ. Postoperative intraperitoneal adhesion pathophysiology. Colorectal Dis 2007;9:14-24.
26. M Rizk, MB Witte, A Barbul. Nitric Oxide and Wound Healing. World J Surg 2004;28:301-306.
27. Boci V. Scientific and medical aspects of ozone therapy. state of the art. Archives of Medical Research 2006;37:425-435.
28. Greene AK, Alwayn IP, Nose V, Flynn E, Sampson D, Zurakowski D, et al. Prevention of intra-abdominal adhesions using the antiangiogenic COX-2 inhibitor celecoxib. Ann Surg 2005;242:140-6.
29. Muzii L, Marana R, Brunetti L, Margutti F, Vacca M, Mancuso S. Postoperative adhesion prevention with low-dose aspirin: effect through the selective inhibition of thromboxane production. Hum Reprod 1998;13:1486-9.
30. Ezberci F, Bulbuloglu E, Ciragil P, Gul M, Kurutas EB, Bozkurt S, et al. İntraperitoneal tenoxicam to prevent abdominal adhesion formation in a rat peritonitis model. Surg Today 2006;36:361-6.
31. Liakakos T, Thomakos N, Fine PM, Dervenis C, Young RL. Peritoneal adhesions: etiology, pathophysiology, and clinical significance. Recent advances in prevention and management. Dig Surg 2001;18:260-73.
32. Hendriks T, Mastboom WJB: Healing of Experimental Intestinal Anastomoses (Parameters of Repair). Dis Colon Rectum 1990;33:891-901.
33. Baykal A, Onat D, Rasa K, Renda N, Sayek I. Effects of polyglycolic acid and polypropylene meshes on postoperative adhesion formation in mice. World J Surg 1997;21:579-82.
34. Di Paolo N, Bocci V, Gaggiotti E. Ozone therapy. Int J Artif Organs 2004;27:168-75.
35. Tandara AA, Mustoe TA. Oxygen in wound healing—more than a nutrient. World J Surg 2004;28:294-300.

Paylaş

Atmosferin üst tabakalarında koruyucu, ancak solunan havada akciğerlere ve göze zararlı etkileri olan bu gazın ilk tıbbi kullanımı Birinci Dünya Savaşı’nda Alman askerlerin Alman askerlerinin kangren ve benzeri ciddi yaralanmalarını tedavi eden Dr. Albert Wolff tarafından gerçekleştirilmiştir. Tıbbi bir toplantıda ozonun tedavi edici bir ajan olarak tartışıldığı ilk önemli organizasyon 1935 yılında Berlin’de toplanan 59. Alman Cerrahi Birliği (59th Meeting of the German Surgical Society) toplantısı olup, burada Dr. Erwin Payr “Cerrahi’de Ozon Uygulamaları” başlığı altında kendi vakalarını sunmuştur. Bu tarihten sonra 80’li yıllara kadar, ozon tedavisini münferit olarak uygulayan çeşitli hekimler ve araştırmacılar bulunmaktadır. 1980’li yıllardan itibaren tıbbi amaçla ozon kullanımına yönelik gerek bilimsel çalışmalar, gerekse vaka serileri literatürde artmaya başlamıştır.

Ozon tedavisi belirli bir miktarda oksijen/ozon karışımının vücut boşluklarına ya da dolaşım sistemine uygulanmasıdır; bu karışım toplar damar, kas ve eklem içine, uygulanabildiği gibi deri üzerine de uygulanabilir. Ozon tedavisinin en yaygın uygulaması haline gelmiş olan yöntem 1974 yılında Dr. Wolff tarafından tarif edilmiştir. Bu yöntemde; bir miktar kan (50–270 ml) vücut dışına alınarak, ozona dayanıklı bir şişede 5-10 dakika oksijen/ozon karışımıyla temas ettikten sonra tekrar aynı kişiye geri verilir. Tarif edilen uygulama şekli majör otohemoterapi (AHT) olarak adlandırılmaktadır. Bu tarihten günümüze, daha çok Avrupa, Küba ve Kanada’da olmak üzere milyonlarca hastaya ozon tedavisi uygulanmış ve hemen hiçbir yan etki ile karşılaşılmamıştır.

Ozon tedavisi klasik anlamda ilaçlardan farklı bir etki mekanizmasına sahiptir. Kısaca ozon tedavisi, vücudun kendi tedavi edici mekanizmalarını harekete geçiren ve onun hastalıklarla savaşma gücünü ciddi düzeyde artıran bir etki oluşturur. Bu özelliklerinden dolayı, tıbbi tedavilerin yetersiz kaldığı pek çok durumda yüz güldürücü sonuçlar elde edilebilir. Aşağıdaki listede sıralanan hastalıklar ozon ile tedavi edilebilecek hastalıkların ne denli fazla olduğunu göstermektedir.

• Özellikle diyabetik yaralar olmak üzere tüm zor iyileşen yaraların tedavisinde

o Diyabetik ayak

o Açık bacak yaraları (ulcus cruris)

o Bası yaraları (dekubitis yaraları)

o İltihabi barsak hastalıkları (Chron, kolit, proktit)

o Yanıklar, haşlanma yaraları

o Bakteri ve mantar enfeksiyonları

o Damar tıkanıklığına bağlı özellikle bacaklarda ortaya çıkan kanlanma bozuklukları ve buna bağlı ülserler, yaralar

• Virüslere bağlı hastalıklar

o Viral hepatitler (hepatit B ve C)

o Agız çevresi ve genital bölgedeki uçuklar (herpes infeksiyonları)

o Çok sık gribal enfeksiyon geçirme (influenza)

• Yaşlılığa bağlı şikayetlerde

o Yorgunluk, halsizlik, genel vücut ağrısı

o Egzersiz yaparken ortaya çıkan yorgunluk ve bacaklarda dolaşım bozukluğuna bağlı ortaya çıkan ağrı ve şişlikler

o Eklem hasarının azaltılmasına yardımcı olarak

o Yaşa bağlı maküler dejenerasyonunun kuru tipinde

• Cinsel fonksiyonların desteklenmesi

o Diyabetin erken evrelerindeki ereksiyon kaybının tedavisinde

o Depresyon ve duygu durum bozukluklarına bağlı cinsel isteksizlerin ve ereksiyon sorunlarının giderilmesinde

• Otoimmun hastalıklarda non-spesifik immunomodulasyon amacıyla

o Romatoid artrit, psöriasis, multiple skleroz, lupus, Behçet hastalığı gibi immun sistemin aşırı aktivasyonu ile ortaya çıkan hastalıklarda yardımcı tedavi olarak

o Kalp yetmezliği olan hastalarda (mutlaka hastayı takip eden hekimin onayı ile yapılır)

• Dolaşım bozuklukları ve damar endotel hasarına bağlı durumlarda

o Şeker hastalarında damarların hasarlanması sonucu ortaya çıkan dolaşım bozuklukları ve doku hasarının (göz, böbrek, sinir) azaltılmasında

o Yaygın sellüliti olan kişilerde cilt dolaşımının düzenlenmesinde

o Fibromyaljide ortaya çıkan bölgesel dolaşım bozukluğunun giderilmesinde

o Özellikle sigara içimine bağlı dolaşım bozukluklarının giderilmesinde

• Kronik inflamasyon ile seyreden solunum sistemi hastalıklarında

o Astma

o Kronik Obstriktif Akciğer Hastalığı (KOAH)

• Kronik yorgunluk sendromu, depresyon ve duygu-durum bozukluklarına bağlı ikincil şikayetlerde vücudun savunma sistemlerinin desteklenmesi amacı ile

• Kanser tedavisinde kullanılan kemoterapi ve radyoterapinin etkinliğini artırmak ve savunma sistemini desteklemek amacı ile

• Alzheimer, Parkinson ve bunama gibi yaşa bağlı hastalıkların tedavisinde yardımcı olarak ve şikâyetlerin azaltılması ve genel iyilik halinin sağlanması amacı ile güvenle kullanılan bir tedavi yöntemidir.

Ülkemizde yeni tanınmaya başlayan bu tedavi yönteminin özellikle tedavisi zor uzun süreli hastalıklarda hastalara yeni bir umut olacağı açıktır.

Doç.Dr. Ahmet KORKMAZ

Paylaş

Bu dinamizm öyle bir şey ki, Op. Dr. Velidedeoğlu ozon terapisine girenlerin büyük bir çoğunluğunun, “Yeniden doğmuş gibiyim. Ağacı kökünden sökebilirim” ifadesini kullandığını söylüyor: “İlk uyguladığımız dönemlerde bir üst düzey yönetici gelmişti ve manager hastalığı denilen bir hastalığı vardı. Yüksek pozisyondakilerin günlük stresleri neticesi oluşan bir sürmenaj durumu bu. Bu hastaya 8 kez uyguladık çok memnun kaldı. Sonra yavaş yavaş yayıldı. Sonra biri telefon etti, ‘Sporcularda doping olarak yapılır mı?’ diye. Almanya’da Bayern Münih takımı futbolcularına büyük maçlardan önce 2 veya 3 uygulama yapar. Ama bu doping değildir. Vücudun oksijen ihtiyacını karşılayıp performansını yükseltir. Aynı şekilde büyük bir sınava gireceksiniz, seyahate çıkacaksınız veya çok yoğun bir programınız vardır iki üç tedaviden sonra kendinizi çok dinç hissedersiniz. Ben 30 yıldır kendime uyguluyorum. İşadamları, bankacılar, doktorlar var bize gelen. Futbolcuları almadık buraya. Çünkü onlar için ayrı bir birim oluşturmak lazım. Ama onlara uygulayan arkadaşlar var sanıyorum.”

KIRIŞIKLIĞA KULLANILMAZ
Avrupa’dan sonra Türkiye’de de ozon terapisinin rant amaçlı kullanılmaya başladığı ve bu nedenle anti- aging’in ön planda geldiğini söyleyen Op. Dr. Velidedeoğlu, özellikle son zamanlarda botoks yerine kullanılmasının çok yanlış olduğu görüşünde: “Bir insanın ozon tedavisiyle 10 yaş 20 yaş gençleşmesi mümkün değil. Kırışıklıklara verilen ozon gazı orada bir şişme meydana getiriyor. Dolayısıyla oraya aşırı derecede doku yüklemesi oluyor ve deri geriliyor. Ama 5-10 gün sonra tekrar eski haline dönüyor. Güzellik merkezleri yapıyor. Hekimlerin dışında uygulanması doğru değil. Biz daha ziyade tıbbi alanda uyguluyoruz. Mesela eklem kireçlenmelerinde ozon gazı veriyoruz eklemin içine. Ve yürüyemeyen hastalar iki üç hafta sonra bastonları bırakıp yürümeye başlıyorlar.” Ozon terapisinin bir diğer kullanım alanı ise kanser hastalarının tedavisine destek olmak. Dr. Velidedeoğlu, 100′e yakın hastada uyguladıklarını ve olumlu sonuçları gördüklerini anlatıyor: “Mesela meme kanserlerinde kemoterapi yapılırken saç dökülmesi olur. Ozon uygulandığında saç dökülmesi yüzde 60- 70 azalıyor. Saçları dökülen sağlıklı insanlarda da uyguluyoruz ozonu ve faydasını görüyoruz.”

Ozon gazının vücuda nasıl etki ettiği konusunda şöyle bilgi veriyor Dr. Velidedeoğlu: “Ozon, normal oda ortamında 30 dakikada parçalanır. Vücutta kanla karıştığı zaman 2-3 saniye içinde parçalanıyor ve ikiye ayrılıyor. İki atomlu ve tek atomlu oksijen. İki atomlu oksijeni alyuvarlar hemen emiyor. Normalde alyuvarlar kanda madeni paralar gibi birbirine yapışık hareket ederler. Ama ozon gazıyla karıştığı zaman hemen ayrılıyorlar ve formlarını değiştiriyorlar. Dolayısıyla satıh genişlediğinden yüksek derecede oksijeni emerek vücudun ihtiyacı olan bölgeye gidiyor. Mesela karaciğerinizde iltihap varsa bütün ozonla yükselmiş alyuvarlar oraya yöneliyor. Böylece parçalanma sonucunda emilen oksijen dokuya gidiyor.”

Ozonun vücuda uygulanışını ise Dr. Muammer Velidedeoğlu şöyle anlatıyor: “Ozon’un vakum şişeleri vardır. Önce vücuttan 50 ya da 75 ml. kan alınır. Ozon gazı ozon generatörüyle elde edilir. Kan alındıktan sonra ozonla karıştırılır, sonra tekrar vücuda verilir. Bu uygulamanın tekrarı hastanın şikayetine göre 6 ila 12 defa arasında değişir. Kanserlerde 18- defaya kadar haftada iki defa yapılır. Kanser hastalarında çok yüksek doz uygulanır. Sebebi kanser hücreleri oksijenli ortamda bulunamazlar, parçalanamazlar ve oksijen içinde boğulurlar. Aynı zamanda vücudun bağışıklık sisteminin arttığı derecede kanser hücresinde azalma olur.” Hiçbir yan etkisi olmadığı söylenen ozon terapisinin bir seansı için Kızılay’da 100 milyon lira ödemek gerekiyor. Ayrıca Türkiye’de bir de ozon cemiyeti kuruldu. Burada ozon eğitimi alan hekimler, bu uygulamayı yapabiliyor ancak cemiyet tarafında sürekli denetimden geçiriliyorlar.

Paylaş